{"id":524,"date":"2019-02-11T17:44:50","date_gmt":"2019-02-11T16:44:50","guid":{"rendered":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/?page_id=524"},"modified":"2023-12-06T10:21:25","modified_gmt":"2023-12-06T09:21:25","slug":"ostatnie-przedstawienie-panny-esterki-opowiesc-z-getta-warszawskiego","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/ostatnie-przedstawienie-panny-esterki-opowiesc-z-getta-warszawskiego\/","title":{"rendered":"Ostatnie przedstawienie panny Esterki. Opowie\u015b\u0107 z getta warszawskiego"},"content":{"rendered":"\n<div class=\"wp-block-columns has-2-columns\">\n<div class=\"wp-block-column\">\n<h6>Autor: Adam Jaromir<\/h6>\n\n\n\n<h6>Ilustracje: Gabriela Cichowska<\/h6>\n\n\n\n<h6>Rok wydania: 2014<\/h6>\n\n\n\n<h6>Wydawnictwo: Media Rodzina<\/h6>\n\n\n\n<h6>Miejsce wydania: Pozna\u0144<\/h6>\n\n\n\n<h6>Liczba stron:&nbsp;112<\/h6>\n\n\n\n<h6>ISBN:&nbsp;9788372789907<\/h6>\n\n\n\n<h6>Uwagi: Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a pierwotnie wydana w j\u0119zyku niemieckim.<\/h6>\n\n\n\n<h6>T\u0142umaczenia:<\/h6>\n\n\n\n<ul><li><em>Fr\u00e4ulein Esthers letzte Vorstellung: eine Geschichte aus dem Warschauer Ghetto<\/em>, [Langenhagen]: Gimpel-Verlag, 2013, s. 115, ISBN:&nbsp;9783981130089;<\/li><li><em>La derni\u00e8re repr\u00e9sentation de mademoiselle Esther: une histoire du ghetto de Varsovie<\/em>, t\u0142um. N. Lemaire, Vincennes: Des Ronds dans l\u2019O \u00e9ditions, 2017, s. 112, ISBN:&nbsp;9782917237984;<\/li><li><em>\ubc14\ub974\uc0e4\ubc14 \uac8c\ud1a0\uc758 \ub9c8\uc9c0\ub9c9 \uacf5\uc5f0: \ucf54\ub974\ucc29\uc758 \uc544\uc774\ub4e4\uacfc \uc5d0\uc2a4\ud14c\ub974 \uc120\uc0dd\ub2d8\uc758 \uc774\uc57c\uae30<\/em>, t\u0142um. \ubc15\uc885\ub300, \ud30c\uc8fc\uc2dc: \uafc8\uad50\ucd9c\ud310\uc0ac, 2015, s. 128, ISBN: 9791185928074.<\/li><\/ul>\n<\/div>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-column\">\n<div class=\"wp-block-image\"><figure class=\"alignright\"><img loading=\"lazy\" width=\"275\" height=\"380\" src=\"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/Esterka01-e1557747798219.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1827\"\/><figcaption>Wykorzystanie ok\u0142adki za zgod\u0105 wydawcy. \u00a9Media Rodzina Sp. z o.o.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Ksi\u0105\u017cka obrazkowa opowiadaj\u0105ca o ostatnich tygodniach istnienia <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/w\/18-warszawa\/113-zabytki-kultury-materialnej\/30766-dom-sierot-janusza-korczaka-w-warszawie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Domu Sierot<\/a> prowadzonego w <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/slownik\/getto-warszawskie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">warszawskim getcie<\/a> przez <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/biogramy\/5896-korczak-janusz\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Janusza Korczaka<\/a>. Na pierwszej rozk\u0142ad\u00f3wce widzimy kartk\u0119 z kalendarza z dat\u0105 13 maja 1942, kiedy Stary Doktor rozpocz\u0105\u0142 pisanie pami\u0119tnika, a ju\u017c 5 lub 6 sierpnia 1942 wszyscy mieszka\u0144cy zostali wyprowadzeni na <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/slownik\/umschlagplatz\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Umschlagplatz<\/a> i przewiezieni do <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/t\/613-treblinka\/116-miejsca-martyrologii\/51688-oboz-zaglady-treblinka-ii\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Treblinki<\/a>. <\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Na tekst sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 naprzemiennie u\u0142o\u017cone opisy wydarze\u0144 relacjonowane z perspektywy Korczaka i jednej z dziewczynek mieszkaj\u0105cej w sieroci\u0144cu \u2013 r\u00f3\u017cne narracje zapisano innym typem czcionki, cho\u0107 obie stylizowane s\u0105 na intymn\u0105 form\u0119 pami\u0119tnika. Z jednej stron \u015bledzimy wi\u0119c opowie\u015b\u0107 o codziennych trudno\u015bciach w zarz\u0105dzaniu ponad dwusetk\u0105 podopiecznych, zbieraniu pieni\u0119dzy i jedzenia na wykarmienie wszystkich, utrzymaniu porz\u0105dku w domu i pedagogicznych lekcjach udzielanych dzieciom. Z drugiej przebywamy w\u015br\u00f3d nich, oczami jednej z wychowanek obserwujemy ich codziennie rozterki, utarczki i realizowane w praktyce zasady panuj\u0105ce w Domu Sierot. Z czasem obie perspektywy ogniskuj\u0105 wok\u00f3\u0142 tytu\u0142owego przedstawienia: pracuj\u0105ca w sieroci\u0144cu panna Esterka przygotowuje dzieci do odegrania <i>Poczty<\/i> indyjskiego pisarza Rabindranatha Tagore. Spektaklu, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie odby\u0142 si\u0119 dla zaproszonych go\u015bci 18 lipca 1942 roku i da\u0142 przygotowuj\u0105cym go dzieciom nadziej\u0119 na wolno\u015b\u0107 i odwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 od tocz\u0105cego si\u0119 wok\u00f3\u0142 nieszcz\u0119\u015bcia.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Zag\u0142ada jest w <i>Ostatni przedstawieniu panny Esterki<\/i> czym\u015b z jednej strony pozostaj\u0105cym poza murami Domu Sierot, dobrze chronionego przed cierpieniem i terrorem przez opiekun\u00f3w, z drugiej czytelnik obcuje z ni\u0105 oczami Janusza Korczaka, przemierzaj\u0105cego niemal codziennie getto doktora i zarz\u0105dcy sieroci\u0144ca. Na swojej drodze spotyka umieraj\u0105ce z g\u0142odu dzieci i przechodni\u00f3w w <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/slownik\/opaski-zydowskie\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">opaskach z gwiazd\u0105 Dawida<\/a> na ramieniu, odgrodzonych murem od szcz\u0119\u015bliwej, przedwojennej przesz\u0142o\u015bci. W du\u017cej mierze sielankow\u0105 opowie\u015b\u0107 Zag\u0142ada przerywa r\u00f3wnie\u017c poprzez ilustracje, przedstawiaj\u0105ce map\u0119 dzielnicy \u017cydowskiej, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 przy <a href=\"https:\/\/sztetl.org.pl\/pl\/miejscowosci\/w\/18-warszawa\/116-miejsca-martyrologii\/52358-kladka-ul-chlodna\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">ulicy Ch\u0142odnej k\u0142adk\u0119<\/a> \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 ma\u0142e i du\u017ce getto czy posta\u0107 niemieckiego \u017co\u0142nierza. Opowie\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 w nocy 18 lipca, a o brutalnej likwidacji sieroci\u0144ca informuje pos\u0142owie i czarna rozk\u0142ad\u00f3wka z kartk\u0105 z kalendarza z dat\u0105 6 sierpnia.<\/span><\/p>\n<p class=\"p1\"><span class=\"s1\">Tekst, oparty na materiale historycznym (poza Domem Sierot pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 tzw. Frankensteina, niemieckiego \u017co\u0142nierza siej\u0105cego postrach w warszawskim getcie), zawiera ponadto kryptocytaty z dzie\u0142 Janusza Korczaka i nawi\u0105zania do jego tw\u00f3rczo\u015bci dla dzieci (np. powie\u015bci \u201eMo\u015bki, Jo\u015bki i Srule\u201d i \u201eJ\u00f3zki, Ja\u015bki i Franki\u201d).<\/span><\/p>\n<p>\u00a0<\/p>\n<h6>Bibliografia:<\/h6>\n<ul>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Bieber, A.,\u00a0<a href=\"http:\/\/www.ifp.uni.wroc.pl\/filoteknos\/pdf\/Filoteknos_05.pdf\"><span class=\"s3\"><i>Mentoring in an Heterotopic Space \u2013 Janusz Korczak\u2019s Orphanage in Contemporary Picture Books<\/i><\/span><\/a>, \u201eFiloteknos\u201d, nr 5, 2015, s. 181\u2013189;<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Bieber, A., <i>Voices from the Interior: Reimagining Childhood under Janusz Korczak\u2019s Care<\/i>, \u201eThe Lion and the Unicorn\u201d, nr\u00a042, 2018, s. 321\u2013337;<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">Dymel-Trzebiatowska, H.,\u00a0<a href=\"https:\/\/czasopisma.bg.ug.edu.pl\/index.php\/pwe\/article\/view\/798\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Visual representations of war in Polish and Scandinavian picturebooks. A metaphorical perspective<\/i><\/a>, \u201eProblemy Wczesnej Edukacji \/ Issues in Early Education\u201d, nr 3 (34), 2016, s. 118\u2013131 (s. 123\u2013123, 130);<\/span><\/li>\n<li>Dymel-Trzebiatowska, H.,\u00a0<i>Opowie\u015b\u0107 dla dzieci a opowie\u015b\u0107 dla doros\u0142ych. Dwie literackie ods\u0142ony Wielkiej Szpery w \u0142\u00f3dzkim getcie<\/i>, [w:]\u00a0<i>(Od)pami\u0119tywanie \u2013 gry z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, red. B. Niesporek-Szamburska, M. W\u00f3jcik-Dudek, Katowice 2018, s. 173\u2013186 (s. 177, przyp. 14);<\/li>\n<li><span class=\"s2\">Howrus-Czajka, M.,\u00a0<\/span><a href=\"http:\/\/ryms.pl\/artykul_szczegoly\/223\/obraz-ii-wojny-swiatowej-w-polskiej-ksiazce-obrazkowej.html\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span class=\"s3\"><i>Obraz II wojny \u015bwiatowej w polskiej ksi\u0105\u017cce obrazkowej<\/i><\/span><\/a><span class=\"s2\">, \u201eRyms. Kwartalnik o ksi\u0105\u017ckach dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy\u201d, nr\u00a027, 2016, s. 8\u20139;<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">Howrus-Czajka, M.,\u00a0<a href=\"https:\/\/czasopisma.bg.ug.edu.pl\/index.php\/pwe\/article\/view\/796\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>\u201cTrue fiction\u201d \u2013 the memory and the postmemory of traumatic war events in a picturebook<\/i><\/a>, \u201eProblemy Wczesnej Edukacji \/ Issues in Early Education\u201d, nr 3 (34), 2016, s. 94\u2013106 (s. 98\u201399);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Kania, A., <i>Lekcja (nie)obecno\u015bci. Dziedzictwo polsko-\u017cydowskie w edukacji polonistycznej<\/i>, Krak\u00f3w 2017 (s. 94);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s1\">Karczewska, A., <i>\u201eTylko czy niebo nadal istnieje?\u201d B\u00f3g w najnowszej dzieci\u0119cej literaturze o Zag\u0142adzie<\/i>, [w:]\u00a0<i>Wiara i niewiara. Literackie realizacje wobec do\u015bwiadczenia Zag\u0142ady<\/i>, red. P. Kalwi\u0144ski, A. Karczewska, Lublin 2018, s. 69\u201388;<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">Karczewska, A., <i>Pami\u0119\u0107 i empatia. O dzieci\u0119cej literaturze Zag\u0142ady<\/i>, [w:]\u00a0<i>Pami\u0119\u0107 o Zag\u0142adzie w polskoj\u0119zycznej i niemieckoj\u0119zycznej literaturze autorek i autor\u00f3w drugiego oraz trzeciego pokolenia post-Szoah \/ Das Ged\u00e4chtnis an die Shoah in der polnischen und deutschsprachigen Literatur von Autorinnen und Autoren der zweiten und dritten Post-Shoah-Generation<\/i>, red. I. von der L\u00fche, S.J. \u017burek, Lublin 2019, s. 265\u2013300 (s. 267, 282);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">Kwiatkowska, A., <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.14746\/pi.2021.13.7\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Motyw szycia i haftu w najnowszej polskiej literaturze dla dzieci dotycz\u0105cej Zag\u0142ady<\/i><\/a>, \u201ePolonistyka. Innowacje\u201d, nr 13, 2021, s. 55\u201365 (s. 60\u201361);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">Kwiatkowska, A., <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.14746\/por.2021.1.6\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Jak narysowa\u0107 pami\u0119\u0107? Zag\u0142ada w polskich ilustrowanych ksi\u0105\u017ckach dla dzieci<\/i><\/a>, \u201ePor\u00f3wnania\u201d, nr 1, 2021, s. 123\u2013140 (s. 124, 127);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">Michu\u0142ka, D., <a href=\"http:\/\/ifp.univ.rzeszow.pl\/dydaktyka\/dydaktyka_11\/09_michulka.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>Prze\u0142amywanie granic ksi\u0105\u017cki dla dziecka. <\/em>Ostatnie przedstawienie panny Esterki<em> Adama Jaromira jako lektura o czytaniu pami\u0119ci<\/em><\/a>, \u201eDydaktyka Polonistyczna\u201d, nr 2 (11), 2016, s. 98\u2013107;<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">Olszewska, B., <i>Konwencja pami\u0119tnika, dziennika, autobiografii w ksi\u0105\u017ckach o wojnie dla m\u0142odego czytelnika<\/i>, [w:] <i>(Od)pami\u0119tywanie \u2013 gry z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, red. B. Niesporek-Szamburska, M. W\u00f3jcik-Dudek, Katowice 2018, s. 101\u2013117 (s. 101, przyp. 1; 103);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">Roszak, J., <a href=\"https:\/\/www.journals.polon.uw.edu.pl\/index.php\/pfl\/article\/view\/132\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Czarne sezony. Czarne latawce. O dzieci\u0119cych bibliotekach w gettach<\/i><\/a>, \u201ePrace Filologiczne. Literaturoznawstwo\u201d, nr 9 (12) cz. 2, 2019, s. 231\u2013244 (s. 241);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Rybak, K., <a href=\"https:\/\/apcz.umk.pl\/czasopisma\/index.php\/LL\/article\/view\/LL.1.2019.001\/17621\"><span class=\"s3\"><i>I (nie) \u017cyli d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie. Konstrukcje zako\u0144cze\u0144 w polskiej literaturze dzieci\u0119cej o Zag\u0142adzie<\/i><\/span><\/a>, &#8220;Literatura Ludowa&#8221;, t. 63, nr 1, 2019, s. 10\u201323 (s. 10\u201311);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">Rybak, K. <em>Dzieci\u0144stwo w labiryncie getta. Recepcja mitu labiryntu w polskiej literaturze dzieci\u0119cej o<\/em> <em>Zag\u0142adzie<\/em>, Warszawa 2019 (s. 14\u201315, 93, 121);<\/span><\/li>\n<li>Rybak, K., <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.31261\/NoZ.2021.07.09\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>Zag\u0142ada i ideologia w polskiej literaturze dzieci\u0119cej XXI wieku<\/em><\/a>, \u201eNarracje o Zag\u0142adzie<span class=\"s2\">\u201d<\/span>, nr 1(7), 2021, s. 155\u2013173 (s. 168, przyp. 55);<\/li>\n<li>Rybak, K., <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.32798\/dlk.634\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><em>\u201eZupe\u0142nie inne miasto<span class=\"s2\">\u201d. Obrazy warszawskiego getta w polskiej literaturze dzieci\u0119cej XXI wieku<\/span><\/em><\/a>, \u201eDzieci\u0144stwo. Literatura i Kultura<span class=\"s2\">\u201d<\/span>, nr 3(1), 2021, s. 67\u201384;<\/li>\n<li>Rybak, K.,\u00a0<em>Obrazowanie Zag\u0142ady. Narracje holokaustowe w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/em>, Warszawa 2023;<\/li>\n<li><span class=\"s2\">Sadowska, D., <a href=\"http:\/\/www.ifg.uni.wroc.pl\/wp-content\/uploads\/PUBLIKACJE-IFG\/OL\/OL48.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>\u201eBajki-nie-bajki\u201d czyli II wojna \u015bwiatowa w wybranych polsko- i niemieckoj\u0119zycznych utworach dla dzieci z ostatnich 15 lat ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem <\/i>Asiuni<i> Joanny Papuzi\u0144skiej<\/i><\/a>, \u201eOrbis Linguarum\u201d, nr 48, 2018, s. 169\u2013187 (s. 172);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">Sa\u0142atarow, A., <\/span><a href=\"http:\/\/www.ctct.polonistyka.uj.edu.pl\/documents\/122190295\/135839310\/ctct2020.pdf\/87f1551b-46e9-4adf-9874-a9614ab61d97\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span class=\"s3\"><i>Trauma i pami\u0119\u0107 w utworach Henryka Grynberga i <\/i>Arce czasu <em>Marcina Szczygielskiego<\/em><\/span><\/a><span class=\"s2\">, \u201eCzy\/tam\/czy\/tu. Literatura dzieci\u0119ca i jej konteksty\u201d, nr 1\u20132, 2020, s. 34\u201347 (s. 46, przyp. 3);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Slany, K.,\u00a0<a href=\"http:\/\/www.maska.psc.uj.edu.pl\/documents\/40768330\/43096068\/Maska_35.pdf\/6dcd9ce3-ff84-49c0-8bb4-340d92d565c8\"><span class=\"s3\">Rutka\u00a0<i>Joanny Fabickiej jako przyk\u0142ad postpami\u0119ciowej literatury dla dzieci<\/i><\/span><\/a>, \u201eMaska\u201d, nr 35, 2017, s. 81\u201394 (s. 82);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">Szumal, M., <a href=\"https:\/\/pressto.amu.edu.pl\/index.php\/pi\/article\/view\/19136\/18899\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span class=\"s3\">Ada Judytka i zaginiony ta\u0142es. <i>Dzieci\u0119cy klucz do wielokulturowego Bia\u0142egostoku<\/i><\/span><\/a>, \u201ePolonistyka. Innowacje&#8221;, nr 9, 2019, s. 131\u2013140 (s. 133, przyp. 7);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s1\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <i>Inkaust. Holokaust. Trudna lekcja pisania w czasach Zag\u0142ady<\/i>, \u201eZ Teorii i Praktyki Dydaktyki J\u0119zyka Polskiego\u201d, t. 24, 2015, s. 7\u201318 (s. 16, przyp. 24);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <a href=\"http:\/\/www.noz.us.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2016\/09\/09_W%C3%B3jcik-Dudek_96-116-.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Konieczno\u015b\u0107 \u015bladu. Kanony literatury dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i><\/a>, \u201eNarracje o Zag\u0142adzie\u201d, nr 1, 2015, s. 96\u2013116 (s. 107, przyp. 37; s. 108, przyp. 38);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">W\u00f3jcik-Dudek, M.,\u00a0<i>Mi\u0119dzy udziecinnieniem a infantylizacj\u0105 Zag\u0142ady<\/i>, [w:]\u00a0<i>\u015awiaty dzieci\u0144stwa. Infantylizacje w literaturze i kulturze<\/i>, red. M. Chrobak, K. W\u0105dolny- Tatar, Krak\u00f3w 2016, s.\u00a0435\u2013449 (s. 445);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s2\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <a href=\"http:\/\/www.atut.ig.pl\/files\/kuchnia-i-stol-w-komunikacji-spolecznej.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Matka \u2013 depozytariuszka syto\u015bci i g\u0142odu. Literatura dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy wobec Zag\u0142ady<\/i><\/a>, [w:] <i>Kuchnia i st\u00f3\u0142 w komunikacji spo\u0142ecznej. Tekst, dyskurs, kultura<\/i>, red. W. \u017barski przy wsp\u00f3\u0142pracy T. Piaseckiego, Wroc\u0142aw 2016 s. 449\u2013458 (s. 454);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">W\u00f3jcik-Dudek, M.,\u00a0<i>W(y)czyta\u0107 Zag\u0142ad\u0119. Praktyki postpami\u0119ci w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, Katowice 2016;<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s1\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <i>\u201eEfekt\u201d Zag\u0142ady w polskiej wsp\u00f3\u0142czesnej literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy<\/i>, [w:]\u00a0<i>Wiara i niewiara. Literackie realizacje wobec do\u015bwiadczenia Zag\u0142ady<\/i>, red. P. Kalwi\u0144ski, A. Karczewska, Lublin 2018, s. 173\u2013187 (s. 178);<\/span><\/li>\n<li class=\"li1\"><span class=\"s2\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <i>Elementarz Zag\u0142ady w polskiej najnowszej literaturze dla dzieci<\/i>, [w:] <i>\u015amier\u0107 w literaturze dzieci\u0119cej i m\u0142odzie\u017cowej<\/i>, red. K. Slany, Warszawa 2018, s. 279\u2013294 (s. 284);<\/span><\/li>\n<li><span class=\"s1\">W\u00f3jcik-Dudek, M., <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.23817\/filotek.10-21\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><i>Memory Boom and Imaginarium of Holocaust in Polish Literature for Young Readers<\/i><\/a>, \u201eFiloteknos\u201d, nr 10, 2020, s. 309\u2013323 (s. 317\u2013318).<\/span><\/li>\n<\/ul>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Autor: Adam Jaromir Ilustracje: Gabriela Cichowska Rok wydania: 2014 Wydawnictwo: Media Rodzina Miejsce wydania: Pozna\u0144 Liczba stron:&nbsp;112 ISBN:&nbsp;9788372789907 Uwagi: Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a pierwotnie wydana w j\u0119zyku niemieckim. T\u0142umaczenia: Fr\u00e4ulein Esthers letzte Vorstellung: eine Geschichte aus dem Warschauer Ghetto, [Langenhagen]: Gimpel-Verlag, 2013, s. 115, ISBN:&nbsp;9783981130089; La derni\u00e8re repr\u00e9sentation de mademoiselle Esther: une histoire du ghetto de Varsovie, t\u0142um. N. Lemaire, Vincennes: Des Ronds dans l\u2019O \u00e9ditions, 2017, s. 112, ISBN:&nbsp;9782917237984; \ubc14\ub974\uc0e4\ubc14 \uac8c\ud1a0\uc758 \ub9c8\uc9c0\ub9c9 \uacf5\uc5f0: \ucf54\ub974\ucc29\uc758 \uc544\uc774\ub4e4\uacfc \uc5d0\uc2a4\ud14c\ub974 \uc120\uc0dd\ub2d8\uc758 \uc774\uc57c\uae30, t\u0142um. \ubc15\uc885\ub300, \ud30c\uc8fc\uc2dc: \uafc8\uad50\ucd9c\ud310\uc0ac, 2015, s. 128, ISBN: 9791185928074. Ksi\u0105\u017cka obrazkowa opowiadaj\u0105ca o ostatnich tygodniach istnienia Domu Sierot prowadzonego w warszawskim getcie przez Janusza Korczaka. Na pierwszej rozk\u0142ad\u00f3wce widzimy kartk\u0119 z kalendarza z dat\u0105 13 maja 1942, kiedy Stary Doktor rozpocz\u0105\u0142 pisanie pami\u0119tnika, a ju\u017c 5 lub 6 sierpnia 1942 wszyscy mieszka\u0144cy zostali wyprowadzeni na Umschlagplatz i przewiezieni do Treblinki. Na tekst sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 naprzemiennie u\u0142o\u017cone opisy wydarze\u0144 relacjonowane z perspektywy Korczaka i jednej z dziewczynek mieszkaj\u0105cej w sieroci\u0144cu \u2013 r\u00f3\u017cne narracje zapisano innym typem czcionki, cho\u0107 obie stylizowane s\u0105 na intymn\u0105 form\u0119 pami\u0119tnika. Z jednej stron \u015bledzimy wi\u0119c opowie\u015b\u0107 o codziennych trudno\u015bciach w zarz\u0105dzaniu ponad dwusetk\u0105 podopiecznych, zbieraniu pieni\u0119dzy i jedzenia na wykarmienie wszystkich, utrzymaniu porz\u0105dku w domu i pedagogicznych lekcjach udzielanych dzieciom. Z drugiej przebywamy w\u015br\u00f3d nich, oczami jednej z wychowanek obserwujemy ich codziennie rozterki, utarczki i realizowane w praktyce zasady panuj\u0105ce w Domu Sierot. Z czasem obie perspektywy ogniskuj\u0105 wok\u00f3\u0142 tytu\u0142owego przedstawienia: pracuj\u0105ca w sieroci\u0144cu panna Esterka przygotowuje dzieci do odegrania Poczty indyjskiego pisarza Rabindranatha Tagore. Spektaklu, kt\u00f3ry rzeczywi\u015bcie odby\u0142 si\u0119 dla zaproszonych go\u015bci 18 lipca 1942 roku i da\u0142 przygotowuj\u0105cym go dzieciom nadziej\u0119 na wolno\u015b\u0107 i odwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 od tocz\u0105cego si\u0119 wok\u00f3\u0142 nieszcz\u0119\u015bcia. Zag\u0142ada jest w Ostatni przedstawieniu panny Esterki czym\u015b z jednej strony pozostaj\u0105cym poza murami Domu Sierot, dobrze chronionego przed cierpieniem i terrorem przez opiekun\u00f3w, z drugiej czytelnik obcuje z ni\u0105 oczami Janusza Korczaka, przemierzaj\u0105cego niemal codziennie getto doktora i zarz\u0105dcy sieroci\u0144ca. Na swojej drodze spotyka umieraj\u0105ce z g\u0142odu dzieci i przechodni\u00f3w w opaskach z gwiazd\u0105 Dawida na ramieniu, odgrodzonych murem od szcz\u0119\u015bliwej, przedwojennej przesz\u0142o\u015bci. W du\u017cej mierze sielankow\u0105 opowie\u015b\u0107 Zag\u0142ada przerywa r\u00f3wnie\u017c poprzez ilustracje, przedstawiaj\u0105ce map\u0119 dzielnicy \u017cydowskiej, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 przy ulicy Ch\u0142odnej k\u0142adk\u0119 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 ma\u0142e i du\u017ce getto czy posta\u0107 niemieckiego \u017co\u0142nierza. Opowie\u015b\u0107 ko\u0144czy si\u0119 w nocy 18 lipca, a o brutalnej likwidacji sieroci\u0144ca informuje pos\u0142owie i czarna rozk\u0142ad\u00f3wka z kartk\u0105 z kalendarza z dat\u0105 6 sierpnia. Tekst, oparty na materiale historycznym (poza Domem Sierot pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 tzw. Frankensteina, niemieckiego \u017co\u0142nierza siej\u0105cego postrach w warszawskim getcie), zawiera ponadto kryptocytaty z dzie\u0142 Janusza Korczaka i nawi\u0105zania do jego tw\u00f3rczo\u015bci dla dzieci (np. powie\u015bci \u201eMo\u015bki, Jo\u015bki i Srule\u201d i \u201eJ\u00f3zki, Ja\u015bki i Franki\u201d). \u00a0 Bibliografia: Bieber, A.,\u00a0Mentoring in an Heterotopic Space \u2013 Janusz Korczak\u2019s Orphanage in Contemporary Picture Books, \u201eFiloteknos\u201d, nr 5, 2015, s. 181\u2013189; Bieber, A., Voices from the Interior: Reimagining Childhood under Janusz Korczak\u2019s Care, \u201eThe Lion and the Unicorn\u201d, nr\u00a042, 2018, s. 321\u2013337; Dymel-Trzebiatowska, H.,\u00a0Visual representations of war in Polish and Scandinavian picturebooks. A metaphorical perspective, \u201eProblemy Wczesnej Edukacji \/ Issues in Early Education\u201d, nr 3 (34), 2016, s. 118\u2013131 (s. 123\u2013123, 130); Dymel-Trzebiatowska, H.,\u00a0Opowie\u015b\u0107 dla dzieci a opowie\u015b\u0107 dla doros\u0142ych. Dwie literackie ods\u0142ony Wielkiej Szpery w \u0142\u00f3dzkim getcie, [w:]\u00a0(Od)pami\u0119tywanie \u2013 gry z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, red. B. Niesporek-Szamburska, M. W\u00f3jcik-Dudek, Katowice 2018, s. 173\u2013186 (s. 177, przyp. 14); Howrus-Czajka, M.,\u00a0Obraz II wojny \u015bwiatowej w polskiej ksi\u0105\u017cce obrazkowej, \u201eRyms. Kwartalnik o ksi\u0105\u017ckach dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy\u201d, nr\u00a027, 2016, s. 8\u20139; Howrus-Czajka, M.,\u00a0\u201cTrue fiction\u201d \u2013 the memory and the postmemory of traumatic war events in a picturebook, \u201eProblemy Wczesnej Edukacji \/ Issues in Early Education\u201d, nr 3 (34), 2016, s. 94\u2013106 (s. 98\u201399); Kania, A., Lekcja (nie)obecno\u015bci. Dziedzictwo polsko-\u017cydowskie w edukacji polonistycznej, Krak\u00f3w 2017 (s. 94); Karczewska, A., \u201eTylko czy niebo nadal istnieje?\u201d B\u00f3g w najnowszej dzieci\u0119cej literaturze o Zag\u0142adzie, [w:]\u00a0Wiara i niewiara. Literackie realizacje wobec do\u015bwiadczenia Zag\u0142ady, red. P. Kalwi\u0144ski, A. Karczewska, Lublin 2018, s. 69\u201388; Karczewska, A., Pami\u0119\u0107 i empatia. O dzieci\u0119cej literaturze Zag\u0142ady, [w:]\u00a0Pami\u0119\u0107 o Zag\u0142adzie w polskoj\u0119zycznej i niemieckoj\u0119zycznej literaturze autorek i autor\u00f3w drugiego oraz trzeciego pokolenia post-Szoah \/ Das Ged\u00e4chtnis an die Shoah in der polnischen und deutschsprachigen Literatur von Autorinnen und Autoren der zweiten und dritten Post-Shoah-Generation, red. I. von der L\u00fche, S.J. \u017burek, Lublin 2019, s. 265\u2013300 (s. 267, 282); Kwiatkowska, A., Motyw szycia i haftu w najnowszej polskiej literaturze dla dzieci dotycz\u0105cej Zag\u0142ady, \u201ePolonistyka. Innowacje\u201d, nr 13, 2021, s. 55\u201365 (s. 60\u201361); Kwiatkowska, A., Jak narysowa\u0107 pami\u0119\u0107? Zag\u0142ada w polskich ilustrowanych ksi\u0105\u017ckach dla dzieci, \u201ePor\u00f3wnania\u201d, nr 1, 2021, s. 123\u2013140 (s. 124, 127); Michu\u0142ka, D., Prze\u0142amywanie granic ksi\u0105\u017cki dla dziecka. Ostatnie przedstawienie panny Esterki Adama Jaromira jako lektura o czytaniu pami\u0119ci, \u201eDydaktyka Polonistyczna\u201d, nr 2 (11), 2016, s. 98\u2013107; Olszewska, B., Konwencja pami\u0119tnika, dziennika, autobiografii w ksi\u0105\u017ckach o wojnie dla m\u0142odego czytelnika, [w:] (Od)pami\u0119tywanie \u2013 gry z przesz\u0142o\u015bci\u0105 w literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, red. B. Niesporek-Szamburska, M. W\u00f3jcik-Dudek, Katowice 2018, s. 101\u2013117 (s. 101, przyp. 1; 103); Roszak, J., Czarne sezony. Czarne latawce. O dzieci\u0119cych bibliotekach w gettach, \u201ePrace Filologiczne. Literaturoznawstwo\u201d, nr 9 (12) cz. 2, 2019, s. 231\u2013244 (s. 241); Rybak, K., I (nie) \u017cyli d\u0142ugo i szcz\u0119\u015bliwie. Konstrukcje zako\u0144cze\u0144 w polskiej literaturze dzieci\u0119cej o Zag\u0142adzie, &#8220;Literatura Ludowa&#8221;, t. 63, nr 1, 2019, s. 10\u201323 (s. 10\u201311); Rybak, K. Dzieci\u0144stwo w labiryncie getta. Recepcja mitu labiryntu w polskiej literaturze dzieci\u0119cej o Zag\u0142adzie, Warszawa 2019 (s. 14\u201315, 93, 121); Rybak, K., Zag\u0142ada i ideologia w polskiej literaturze dzieci\u0119cej XXI wieku, \u201eNarracje o Zag\u0142adzie\u201d, nr 1(7), 2021, s. 155\u2013173 (s. 168, przyp. 55); Rybak, K., \u201eZupe\u0142nie inne miasto\u201d. Obrazy warszawskiego getta w polskiej literaturze dzieci\u0119cej XXI wieku, \u201eDzieci\u0144stwo. Literatura i Kultura\u201d, nr 3(1), 2021, s. 67\u201384; Rybak, K.,\u00a0Obrazowanie Zag\u0142ady. Narracje holokaustowe w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Warszawa 2023; Sadowska, D., \u201eBajki-nie-bajki\u201d czyli II wojna \u015bwiatowa w wybranych polsko- i niemieckoj\u0119zycznych utworach dla dzieci z ostatnich 15 lat ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem Asiuni Joanny Papuzi\u0144skiej, \u201eOrbis Linguarum\u201d, nr 48, 2018, s. 169\u2013187 (s. 172); Sa\u0142atarow, A., Trauma i pami\u0119\u0107 w utworach Henryka Grynberga i Arce czasu Marcina Szczygielskiego, \u201eCzy\/tam\/czy\/tu. Literatura dzieci\u0119ca i jej konteksty\u201d, nr 1\u20132, 2020, s. 34\u201347 (s. 46, przyp. 3); Slany, K.,\u00a0Rutka\u00a0Joanny Fabickiej jako przyk\u0142ad postpami\u0119ciowej literatury dla dzieci, \u201eMaska\u201d, nr 35, 2017, s. 81\u201394 (s. 82); Szumal, M., Ada Judytka i zaginiony ta\u0142es. Dzieci\u0119cy klucz do wielokulturowego Bia\u0142egostoku, \u201ePolonistyka. Innowacje&#8221;, nr 9, 2019, s. 131\u2013140 (s. 133, przyp. 7); W\u00f3jcik-Dudek, M., Inkaust. Holokaust. Trudna lekcja pisania w czasach Zag\u0142ady, \u201eZ Teorii i Praktyki Dydaktyki J\u0119zyka Polskiego\u201d, t. 24, 2015, s. 7\u201318 (s. 16, przyp. 24); W\u00f3jcik-Dudek, M., Konieczno\u015b\u0107 \u015bladu. Kanony literatury dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, \u201eNarracje o Zag\u0142adzie\u201d, nr 1, 2015, s. 96\u2013116 (s. 107, przyp. 37; s. 108, przyp. 38); W\u00f3jcik-Dudek, M.,\u00a0Mi\u0119dzy udziecinnieniem a infantylizacj\u0105 Zag\u0142ady, [w:]\u00a0\u015awiaty dzieci\u0144stwa. Infantylizacje w literaturze i kulturze, red. M. Chrobak, K. W\u0105dolny- Tatar, Krak\u00f3w 2016, s.\u00a0435\u2013449 (s. 445); W\u00f3jcik-Dudek, M., Matka \u2013 depozytariuszka syto\u015bci i g\u0142odu. Literatura dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy wobec Zag\u0142ady, [w:] Kuchnia i st\u00f3\u0142 w komunikacji spo\u0142ecznej. Tekst, dyskurs, kultura, red. W. \u017barski przy wsp\u00f3\u0142pracy T. Piaseckiego, Wroc\u0142aw 2016 s. 449\u2013458 (s. 454); W\u00f3jcik-Dudek, M.,\u00a0W(y)czyta\u0107 Zag\u0142ad\u0119. Praktyki postpami\u0119ci w polskiej literaturze XXI wieku dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, Katowice 2016; W\u00f3jcik-Dudek, M., \u201eEfekt\u201d Zag\u0142ady w polskiej wsp\u00f3\u0142czesnej literaturze dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy, [w:]\u00a0Wiara i niewiara. Literackie realizacje wobec do\u015bwiadczenia Zag\u0142ady, red. P. Kalwi\u0144ski, A. Karczewska, Lublin 2018, s. 173\u2013187 (s. 178); W\u00f3jcik-Dudek, M., Elementarz Zag\u0142ady w polskiej najnowszej literaturze dla dzieci, [w:] \u015amier\u0107 w literaturze dzieci\u0119cej i m\u0142odzie\u017cowej, red. K. Slany, Warszawa 2018, s. 279\u2013294 (s. 284); W\u00f3jcik-Dudek, M., Memory Boom and Imaginarium of Holocaust in Polish Literature for Young Readers, \u201eFiloteknos\u201d, nr 10, 2020, s. 309\u2013323 (s. 317\u2013318).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/524"}],"collection":[{"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=524"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/524\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3629,"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/524\/revisions\/3629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/oczamidziecka.al.uw.edu.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=524"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}